تاریخچه فناوری VoIP به دهه ۱۹۷۰ بازمی گردد؛ زمانی که پژوهشگران در شبکه ARPANET اولین آزمایش های انتقال صدا روی شبکه های داده را انجام دادند. در سال ۱۹۹۵ شرکت Vocal Tec نخستین نرم افزار تلفن اینترنتی را معرفی کرد. با توسعه پروتکل هایی مانند SIP و RTP و افزایش پهنای باند اینترنت، VoIP به یکی از مهم ترین فناوری های ارتباطی در جهان تبدیل شد و همین پیشرفت ها، مسیر استفاده گسترده تر از این فناوری را هموار کرد؛ تا جایی که خرید ویپ به بخشی از برنامه ریزی ارتباطی بسیاری از کسب و کارها تبدیل شد.
ایده انتقال صوت بر بستر IP زمانی شکل گرفت که پژوهشگران شبکه متوجه شدند داده های رایانه ای می توانند در قالب بسته های دیجیتال میان رایانه ها جابه جا شوند. در اوایل دهه ۱۹۷۰، زمانی که شبکه ARPANET برای ارتباط میان دانشگاه ها و مراکز پژوهشی ایجاد شده بود، این پرسش مطرح شد که آیا صدا نیز می تواند مانند داده در شبکه های رایانه ای منتقل شود.
در سال ۱۹۷۳ دنی کوهن با همکاری گروهی از پژوهشگران این موضوع را بررسی کرد و با استفاده از پروتکل NVP توانست نمونه اولیه ای از ارتباط صوتی در یک شبکه داده را آزمایش کند.
این آزمایش نشان داد که صدا را می توان به بسته های کوچک دیجیتال تبدیل کرد و آن ها را از طریق روش سوئیچینگ بسته ای در شبکه ارسال کرد. دلیل اصلی حرکت پژوهشگران به سمت چنین روشی محدودیت های سیستم تلفن سنتی و هزینه بالای گسترش خطوط ارتباطی بود.
شبکه های داده امکان استفاده همزمان از یک مسیر برای انواع اطلاعات را فراهم می کردند و همین ویژگی توجه پژوهشگران حوزه IP Telephony و تاریخچه تکنولوژی IP را جلب کرد. این تجربه های اولیه پایه شکل گیری مسیر سیر تحول VoIP و تکامل ارتباطات صوتی اینترنتی را در سال های بعد فراهم کرد.
نخستین کوشش ها برای انتقال صوت بر بستر IP زمانی آغاز شد که گروهی از پژوهشگران تلاش کردند صدا را همانند داده های معمولی در شبکه های اینترنتی جا به جا کنند. این آزمایش ها در اوایل دهه ۱۹۹۰ انجام شد و هدف آن بررسی امکان ایجاد تاریخچه تلفن اینترنتی و آزمایش شکل اولیه ارتباطات صوتی اینترنتی بود.
در این دوره، اینترنت هنوز سرعت پایینی داشت و پهنای باند VoIP برای انتقال پیوسته صدا کافی نبود. به همین دلیل پیام های صوتی با تاخیر قابل توجه دریافت می شد و کیفیت آن ها ناهماهنگ و گاهی نامفهوم بود. این محدودیت ها باعث شد پژوهشگران به بررسی روش های بهتر برای کاهش تاخیر، مدیریت بسته ها و افزایش کیفیت روی بیاورند.
در همین روند، شکل اولیه پروتکل RTP برای ارسال منظم بسته های صوتی مطرح شد و تلاش ها برای دسته بندی دقیق تر داده های صوتی شدت گرفت. هرچند این آزمایش ها هنوز در حد نمونه های ابتدایی بودند، اما نشان دادند که امکان ارسال صدا روی اینترنت وجود دارد و این مسیر می تواند پایه ای برای روند تکامل VoIP، توسعه سیستم تلفن VoIP و حرکت به سمت تحول ارتباطات صوتی بر بستر IP باشد.
در نیمه دهه 90 میلادی، تلاش برای توسعه ابزارهایی که امکان برقراری تماس صوتی از طریق اینترنت را فراهم کنند وارد مرحله عملی شد و نخستین نرم افزارهای مرکز تماس ویپ شکل گرفتند. این برنامه ها با هدف تبدیل صدا به داده دیجیتال و انتقال آن در قالب بسته های کوچک طراحی شدند تا روند اولیه انتقال صوت بر بستر IP را ساده کنند.
یکی از مهم ترین نمونه ها اولین نرم افزار تلفن اینترنتی ۱۹۹۵ بود که توسط شرکت Vocal Tec ساخته شد. در این نرم افزار، صدا پس از فشرده شدن در قالب بسته های داده ارسال می شد و طرف مقابل با بازسازی همان بسته ها پیام صوتی را دریافت می کرد.
این روش نمونه ابتدایی سوئیچینگ بسته ای در حوزه صوت محسوب می شد و پایه ای برای شکل گیری سیستم تلفن VoIP به شمار می رفت. این برنامه ها به کاربران اجازه می دادند تنها با یک رایانه شخصی، میکروفن ساده و اتصال اینترنت دیال آپ تماس صوتی برقرار کنند.
هرچند کیفیت صدا تحت تاثیر تاخیر و محدودیت مصرف پهنای باند در سیستم VoIP قرار داشت، اما همین نمونه های ابتدایی مسیر روند تکامل VoIP و توسعه ابزار هایی مانند IP Telephony را هموار کردند و نشان دادند که تماس اینترنتی می تواند جایگزینی قابل قبول برای شیوه های سنتی باشد.
در سال های آغازین گسترش اینترنت، تلاش برای تبدیل ایده انتقال صوت بر بستر IP به یک ابزار قابل استفاده به آرامی شکل گرفت. در ابتدا این شیوه تنها در محیط های پژوهشی مورد آزمایش قرار می گرفت و بیشتر به عنوان راهکاری تجربی برای بررسی امکان ارسال صدا در شبکه مطرح بود.
اما با افزایش تعداد رایانه ها و دسترسی گسترده تر به اینترنت، شرایط برای رشد تدریجی این روش فراهم شد. آزمایش های اولیه نشان داد که می توان صدا را در قالب بسته های داده منتقل کرد، و همین موضوع انگیزه ایجاد ابزارهای ابتدایی تلفن اینترنتی را به وجود آورد. با معرفی نرم افزار های ساده اولیه، کاربران توانستند برای نخستین بار بدون تکیه بر خطوط تلفن سنتی ارتباط صوتی برقرار کنند.
هرچند کیفیت این ارتباط در ابتدا ضعیف بود و محدودیت پهنای باند VoIP باعث تاخیر می شد، اما تجربه کلی نشان داد که این شیوه قابلیت تبدیل شدن به یک ابزار عملی را دارد. در ادامه با توسعه روش های فشرده سازی صدا، بهبود مدیریت بسته ها و شکل گیری استانداردهای اولیه، این شیوه از یک طرح آزمایشی خارج شد و به یک راهکار واقعی برای برقراری تماس تبدیل گردید. این روند آغاز پیشینه VoIP و شکل گیری مسیر روند توسعه IP Telephony در سال های بعد بود.
گسترش دسترسی به اینترنت در اواخر دهه نود میلادی باعث شد مسیر کاربرد سیستم تلفن VoIP در مشاغل مختلف و سازمان ها شکل بگیرد. در این دوره شرکت ها به دنبال کاهش هزینه تماس های بین شهری و بین المللی بودند و راهکارهای مبتنی بر انتقال صوت بر بستر IP امکان انجام این کار را با هزینه بسیار کمتر فراهم می کرد.
پس از موفقیت نمونه های اولیه تلفن اینترنتی، تولید کنندگان تجهیزات شبکه شروع به طراحی محصولات تخصصی برای محیط های کاری کردند و مفهوم مرکز تلفن VoIP و سپس IP PBX وارد بازار شد. این محصولات با ترکیب Packet Switching، فشرده سازی صدا و بهبود مدیریت بسته ها، کیفیتی قابل قبول برای استفاده سازمانی ایجاد کردند.
شرکت ها به سرعت متوجه شدند که یکپارچه سازی تماس ها با شبکه داده داخلی، انعطاف پذیری بیشتری نسبت به خطوط قدیمی دارد و امکان اضافه کردن کاربر جدید، اتصال دفترهای دور از هم و مدیریت تماس ها را ساده تر می کند. همین مزایا مسیر ورود تدریجی این فناوری به شرکت های کوچک و متوسط را هموار کرد و زمینه را برای روند توسعه VoIP و گسترش کاربرد های آن در محیط های حرفه ای فراهم ساخت. این دوره نقطه آغاز استفاده رسمی و تجاری از این شیوه نوین ارتباطی بود.
با افزایش سرعت اینترنت و توسعه زیرساخت های شبکه در اوایل دهه ۲۰۰۰، استفاده از تلفن اینترنتی در بسیاری از کشورها به سرعت گسترش پیدا کرد. در این دوره شرکت های ارائه دهنده خدمات ارتباطی متوجه شدند که انتقال صوت بر بستر IP می تواند هزینه تماس های بین المللی را به شکل قابل توجهی کاهش دهد.
همین موضوع باعث شد ارائه دهندگان خدمات ارتباطی در مناطق مختلف جهان به سمت پیاده سازی سیستم تلفن VoIP حرکت کنند. سازمان ها نیز با راه اندازی مرکز تلفن VoIP و استفاده از IP PBX توانستند ارتباط میان شعب مختلف خود را از طریق اینترنت برقرار کنند.
پیشرفت زیرساخت های شبکه و افزایش پهنای باند VoIP موجب شد کیفیت تماس ها به تدریج بهتر شود و کاربران بیشتری به استفاده از این روش علاقه نشان دهند. ظهور اسکایپ (Skype) نقش مهمی در معرفی گسترده این روش ارتباطی به کاربران عادی در کشورهای مختلف داشت.
این روند باعث شد تحول ارتباطات صوتی بر بستر IP در سطح جهانی شکل بگیرد و مسیر روند تکامل VoIP به سمت ایجاد خدمات پیشرفته تر و دسترسی گسترده تر برای کاربران در نقاط مختلف جهان ادامه پیدا کند.
روند شکل گیری پیشینه VoIP با مجموعه ای از تغییرات فنی همراه بود که هر یک نقشی اساسی در تبدیل این ایده به یک ابزار ارتباطی قابل اتکا داشت. یکی از نخستین تحولات، افزایش سرعت اینترنت در اواخر دهه نود بود که محدودیت های مربوط به تاخیر و افت کیفیت را کاهش داد و شرایط مناسبی برای بهبود شیوه انتقال صوت بر بستر IP فراهم کرد.
روش های فشرده سازی پیشرفته تر توسعه یافت و امکان ارسال بسته های صوتی با حجم کمتر و سرعت بیشتر ایجاد شد. معرفی شیوه های مدیریت ترافیک شبکه نیز باعث شد کیفیت سرویس VoIP بهتر کنترل شود و ارتباط صوتی پایدارتر گردد.
در همین دوره، شکل گیری استاندارد هایی مانند H.323 و بعدها انواع پروتکل ویپ نظیر پروتکل SIP به هماهنگ شدن تجهیزات ویپ کمک کرد و مسیر یکپارچه سازی صوت و داده را هموار ساخت. به کارگیری پروتکل RTP نیز نقش مهمی در ارسال منظم بسته های صوتی داشت و توانست کیفیت تماس ها را به شکل محسوسی افزایش دهد.
همزمان با گسترش پهنای باند VoIP، سازمان ها به سمت استفاده از مرکز تلفن VoIP و IP PBX حرکت کردند و کاربران خانگی نیز از نرم افزارهای ارتباطی گسترده تری بهره بردند. مجموعه این تحولات موجب شد روند تکامل VoIP از مرحله آزمایشی عبور کند و به یک روش اصلی در تحول ارتباطات صوتی اینترنتی تبدیل شود.
